Ik heb het boek De diefstal van mijn jeugd gelezen van Natascha Kampusch, over de acht jaar waarin zij werd ontvoerd en vastgehouden. Het is een boek dat me meer deed dan ik vooraf had gedacht.
Dit boek laat zien hoe mishandeling echt werkt. Niet zwart-wit. Niet dader fout, slachtoffer goed, punt.
Maar veel ongemakkelijker dan dat. En juist daarom is dit boek zo sterk.
Wat mensen vaak niet willen horen, is dat niemand honderd procent zwart of wit is. Ook een dader niet. Dat betekent niet dat het geweld wordt goedgepraat, absoluut niet. Maar het betekent wel dat de werkelijkheid ingewikkelder is dan mensen graag willen. Dit boek durft dat te laten zien. En daar krijgen mensen meteen jeuk van, want nuance is lastig.
Je leeft met iemand. Die persoon is er altijd. Hij is je wereld. Ook als je weet dat hij je niet gelukkig maakt. Ook als hij je pijn doet. Het is nog steeds je enige houvast. En dan ontstaat er een band. Dat is geen keuze. Dat is psychologie. Dat is hoe mensen werken.
In dit boek zie je dat heel duidelijk. Hij mishandelt haar zwaar. Daar werd ik echt boos van. Dingen op haar lichaam gooien. Slaan. Wurgen. Haar uithongeren. Puur geweld.
Daar hoef je niks aan te verzachten. Maar tegelijk zie je ook de andere kant.
De momenten waarop hij iets “toestaat”. Iets “geeft”. En juist dat maakt het zo verraderlijk.
Zelfmoord leek mij de grootste vorm van vrijheid — een ontsnapping aan al het pijn waar ik geen controle over had.
Natascha Kampusch
Zoals dat moment dat ze mocht zwemmen in het zwembad van de buren, wanneer zij weg waren. Hoe intens gelukkig ze zich dan voelde. Dat snappen veel mensen niet. Dat zijn geen kleine momenten. Dat zijn pieken. In je brein gebeurt dan iets heel sterks. Opluchting. Rust. Dopamine. Eventjes leven. En omdat die momenten zeldzaam zijn, voelen ze gigantisch. Veel groter dan ze objectief zijn. En juist daardoor raak je nog sterker gehecht. Zo werken dit soort dynamieken.
Dat mechanisme zie je niet alleen bij ontvoeringen, maar overal waar macht en afhankelijkheid langzaam worden opgebouwd.
En dan komen mensen altijd met hun grote bek: “Waarom ga je niet gewoon weg?”
Ook Natasha had momenten. Ze kwam soms buiten. Ze had kansen. En nee, ze deed niks. Maar dat is nou precies wat mensen niet snappen.
Kansen hebben betekent niet dat je vrij bent.
Je brein staat op overleven. Op aanpassen. Op geen verkeerde stap zetten.
Stil blijven voelt veiliger dan bewegen.
Doen alsof weggaan of je mond opentrekken zo’n simpele keuze is, vind ik echt woestmakend.
Het is makkelijk praten vanaf de zijlijn. Mensen blijven zelf ook vastzitten in situaties waar ze ongelukkig van worden, maar omdat het minder extreem is, telt het ineens niet.
Ik was volledig afhankelijk van hem, zoals peuters afhankelijk zijn van hun ouders.
— Natascha Kampusch
Wat mensen vaak niet snappen, is hoe je zelfvertrouwen stukje bij beetje wordt afgebroken. Hoe je grenzen langzaam opschuiven. Hoe je wereld steeds kleiner wordt. Hoe je afhankelijk wordt.
Hoe jouw hele manier van leven zich aanpast aan die ene persoon. En ja, dan ga je je hechten. Dat is geen zwakte. Dat is menselijk. Het is niet simpel. Het is niet zwart-wit.
En dit boek laat dat mechanisme zo goed zien.
Wat ik persoonlijk het sterkste vond, was hoe zij zichzelf staande hield. Dat stuk met die andere versie van zichzelf. Die sterke, oudere ik. Die haar toespreekt als ze breekt. De zinnen die ze tegen zichzelf herhaalt. Dat is pure overlevingskracht. Mentaal ongelooflijk sterk. Je ziet hoe intelligent ze is, hoe scherp, terwijl ze fysiek compleet wordt afgebroken.
Bij het ontsnappingsdeel… daar moest ik echt even stoppen. Ik leefde zo met haar mee.
Ik kreeg het warm, mijn hart ging tekeer en toen het lukte begon ik gewoon te huilen.
Van opluchting. Ik was zo blij voor haar. Ik heb het boek even weggelegd, omdat het me gewoon even te veel was.
Dan dat hele verhaal rond het zogenoemde Stockholmsyndroom. Dit boek laat heel duidelijk zien dat dat geen syndroom is. Geen stoornis. Maar normaal menselijk gedrag in een extreme situatie. Zij is daar boos over. En terecht. Ik heb zelf ook ooit dat label gekregen, en door haar verhaal kijk ik daar anders naar. Het is geen syndroom. Het is menselijk gedrag onder extreme omstandigheden.
Ook na haar ontsnapping stopt het niet. Vrij zijn betekent niet dat alles ineens goed is. De psychische gevangenis blijft. En daarbovenop komt de buitenwereld met verwachtingen, meningen en projecties. Mensen willen haar zien als een gebroken slachtoffer. Of als een symbool. Maar niet als mens. Wat ik sterk vind, is dat zij weigert zich daarin te laten duwen.
Ze blijft nuance zien. Ze blijft denken. En dat wordt haar niet altijd in dank afgenomen.
Dit is geen makkelijk boek. En het is ook geen boek dat je leest om je even lekker te voelen.
Maar het is wel eerlijk. Rauw. Menselijk. En pijnlijk helder in hoe mishandeling, afhankelijkheid en binding werken. Ook buiten ontvoering. Ook in relaties. Ook in situaties waar mensen vanaf de zijlijn veel te makkelijk over oordelen.
En ja, ik ga zeker het volgende deel lezen. Zonder twijfel. Vooral omdat deze vrouw me echt geraakt heeft. Ik heb haar in mijn hart gesloten. Zo voelt het. Dit boek heeft me veel gedaan. Meer dan ik had verwacht.
Liefs,
Valerie 🤍
⭐⭐⭐⭐⭐
Heftig, intelligent en menselijk tot in de kern.
Geef een reactie